ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
928
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )
نسخه گراورى چاپ اول ضمن نشابور ، و نيز روضات الجنات : 653 » و « مطلع الشمس 3 : 166 » و « طرائق الحقائق 1 : 97 » و « لباب الالقاب : 87 » و « لؤلؤ الصدف : 128 » و « مصفى المقال : 428 » ؛ هريك در عناوين مخصوصه مستقله ، و در بعضى از كتب هم استطرادا احوال او را نوشتهاند و وقايعى از او آورده ، مانند ميرزا محمد تقى سپهر در « تاريخ قاجاريه » ( در وقايع سال 1220 ) و « قصص العلماء : 140 » در أحوال آقا سيد على كربلائى و « فارسنامهء ناصرى » ( گفتار اول ، ايضا در وقايع 1220 ص 254 ) و غير اينها . و از جمع ما بين همهء اين مآخذ مرقومه چنين برآيد كه عبد الصانع مرقوم جد وى استرآبادى و عبد النبى پدرش نيشابورى بوده ، و سپس از آنجا بهند رفته و بطورىكه در آخر « ايقاظ النبيه ؟ ؟ ؟ : 315 » فرموده در سنه 1200 در موقعى كه از اكبرآباد هند به حج رفته بود در راه حج وفات نموده ، انتهى . و از اينجا است كه صاحب عنوان را محدث نيشابورى نيز مىگويند . و همانا وى - چنان كه در « روضات » از « صحيفة الصفا » نقل كرده - در روز دوشنبه بيست و يكم ماه ذى القعدة الحرام سنه هزار و صد و هفتاد و هشت ، در اكبرآباد « 1 » - بنص « بستان : 611 » - از مادرى استرآبادى - بنص « الذريعة 14 : 221 » - متولد شده ، و اين روز ميلاد مطابق ( . . . ) حمل ماه برجى سنه شمسى بوده . و در سنه 1198 در زمان آقا محمد خان قاجار به قصد حج با أهل و عيال به مكه رفت و از آنجا بعتبات عاليات مشرف شد و چندى در نجف و سپس بكربلا توقف نموده ، و در آن دو مكان شريف درس خواند ، و آخر در كاظمين مجاورت گزيد ، و در اين أراضى مقدسه خدمت چندين نفر از علماء عظام رسيده و در نزد هريك شرط شاگردى بپاى برد و از فيض تدريس و روايات از آنان بهرهمند گرديد تا خود بحرى مواج در علوم عقليه و نقليه شد ، و يگانه عصر و نابغه دهر خويش در بسيارى از فنون و فضائل بشمار آمد ، و چنان كه در « قصص العلماء » نوشته در مجادله سرآمد علماء عصر خود شد . در « روضات الجنات » پس از افتتاح عنوان وى فرمايد : شبههاى در غايت فضل و وفور علم و جامعيت او در فنون معقول و منقول و براعتش در فروع نه اصول و عماقت ذهن وقاد و وقادت فهم نقاد وى باعتراف هر ناقد استادى نيست ، انتهى .
--> ( 1 ) در مقدمه « مرآت آگاهى » گويد : ( مولد شريفش در فرخآباد هند است ) . م .